Жүз дегеніміз не?

Жүз – ру-тайпа бірлестіктердің жалпылама атауы. Қазақта руларды үш жүзге бөледі: Ұлы, Орта, Кіші. Жүздердің пайда болу уақыты мен негізгі себебі жайлы деректер жоқ.

Бұған қатысты ғалымдар пікірі де әр түрлі. Ш.Уәлиханов жүздің қалыптасуын Алтын орданың ыдырау уақытымен дәлме-дәл келеді деп есептеген. Осылайша кең аумақты қорғау үшін тайпалар үш жүзге бөлінген дейді. Ал кейбірі бұдан берірек уақытта, қазақ-жоңғар соғысы кезінде пайда болған деседі. 

Ал орыстың белгілі ғалымы В.В.Бартольд өз еңбегінде қазақ жүздерінің құрылуын географиялық факторлармен байланыстырады. Географиялық жағдайлар мен факторларға икемделу, өз аумақтарын белгілеп, оқшаулану арқылы жүздерде шаруашылық және мәдени өзгешеліктер қалыптасқан деп санайды. 

Ұлы жүз құрамындағы тайпаларға мыналар жатады: сарыүйсін, шапырашты, ысты, дулат, ошақты, сіргелі, албан, қаңлы, жалайыр, шанышқылы, суан.

Орта жүз тайпалары: арғын, қоңырат, найман, қыпшақ, уақ, керей.

Кіші жүз тайпалары: Он екі ата Байұлы және Жетіру, Алты ата Әлімұлы.